6000 წლის წინ, საჰარის უდაბნოს ადგილას ტროპიკები იყო - რა მოხდა შემდეგ?

არც თუ ისე შორეულ წარსულში, 6000 წლის წინ, საჰარის ვრცელი უდაბნო მცენარეულობით იყო დაფარული, უხვად მოდიოდა ნალექიც, თუმცა, მსოფლიო ამინდის უეცარმა ცვლილებამ მცენარეულობით დაფარული რეგიონი დედამიწის ერთ-ერთ უმშრალეს ადგილად აქცია. ტეხასის  A&M უნივერსიტეტის მკვლევრები აქტიურად ცდილობენ გაარკვიონ კლიმატის ასეთი ტრანსფორმაციის მიზეზები. 

ატმოსფერული მეცნიერებების ასოცირებულმა პროფესორმა რობერტ კორტიმ და მისმა კოლეგამ იელის უნივერსიტეტიდან, უილიამ ბუსმა თავიანთი ნაშრომი Nature Geoscience-ში გამოაქვეყნეს.

ორმა მკვლევარმა ჰოლოცენის ეპოქის ნალექების ნიმუშები შეადარეს ამჟამინდელ ინტერტროპიკული, გარდამავალი ზონის ნიმუშებს; ამ რეგიონისათვის დღეს დამახასიათებელია ხშირი ტროპიკული წვიმები. კომპიუტერული მოდელებისა და სხვა მონაცემების გამოყენებით, მკვლევრებმა მიაგნეს კავშირებს ათასობით წლის წინანდელ ნალექთა ნიმუშებთან.

„ტროპიკული წვიმის ზონები მიბმულია იმ ყველაფერთან, რაც დანარჩენ მსოფლიოში ხდება ჰედლის ცირკულაციის გზით, თუმცა ამ მეთოდით ცვლილებების წინასწარმეტყველება შეუძლებელია,  რადგან მოვლენათა ჯაჭვი საკმაოდ კომპლექსურია. თუმცა ეს ნამდვილად არის მიზნისკენ გადადგმული ნაბიჯი“, — განმარტავს კორტი. 

ჰედლის ცირკულაცია ტროპიკული ატმოსფერული ცირკულაციაა, რომელიც ეკვატორთან ახლოს მიმდინარეობს. იგი დაკავშირებულია სუბტროპიკულ ქარებთან, ტროპიკულ წვიმის ზონებთან, გავლენას ახდენს მკაცრი შტრომების პოზიციაზე, ქარიშხლებზე და ჰაერის ნაკადებზე. სუბტროპიკებში გადასვლის შემდეგ, იგი უდაბნოს მსგავს პირობებს წარმოშობს. დედამიწის მშრალი რეგიონების უმეტესობა მდებარეობს ჰედლის ცირკულაციის დაღმასვლის ქვეშ მოქცეულ არეალებში.

„დანამდვილებით ვიცით, რომ ის ტერიტორია, სადაც ახლა საჰარის უდაბნოა განფენილი, 6000 წლის წინ წვიმიანი ადგილი იყო“, — ამბობს კორტი.  

„საიდუმლოებითაა მოცული თუ როგორ გადაადგილდა ტროპიკული წვიმის ზონა ეკვატორიდან ასე შორს, ჩრდილოეთით. ჩვენი აღმოჩენები აჩვენებს, რომ პლანეტის გარკვეულ ადგილში, ნალექებს დიდი მიგრაცია შეუძლია, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ თავად ზონა დიდად არ გადაადგილდება სხვაგან“.

კორტის სჯერა, რომ კვლევის შედეგად მიღებულმა მონაცემებმა შესაძლოა უზრუნველყოს უკეთესი გზები მსოფლიოში ნალექების სქემის სამომავლო ქცევის განსაზღვრისთვის.

„მივედით დასკვნამდე, რომ დედამიწის ორბიტის ცვლილებები, რის გამოც 6000 წლის წინ ნალექებმა აფრიკაში ჩრდილოეთით წაინაცვლა, არ იყო საკმარისი, რათა შეენარჩუნებინა წვიმის მოცულობა დღევანდელი საჰარის უდაბნოს ტერიტორიაზე“, — ამბობს რობერტ კორტი.

მომზადებულია phys.org-ის მიხედვით