ნელამავალნი — დედამიწის ყველაზე გამძლე არსებათა წარმომავლობა გარკვეულია

ნელამავალთა გენომის ახალმა ანალიზებმა მსოფლიოს ყველაზე გამძლე არსებათა შესახებ ახალი საიდუმლოებები გამოამჟღავნა; შედეგად, ეჭვქვეშ დადგა წინა დასკვნა. 

ნელამავალთა ორი სხვადასხვა ტიპისგან აღებული გენების შედარებით, მკვლევრებმა გამოარკვიეს გენები, რომელთა წყალობითაც, ამ ქმნილებებს გამოშრობისა და დაჭკნობის შემდეგაც კი შეუძლიათ გადარჩენა და განსაზღვრეს თუ როგორ არის ეს ჯგუფი დაკავშირებული სხვა ცხოველებთან. 

მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა შოტლანდიის ედინბურგისა და იაპონიის კეიოს უნივერსიტეტების მეცნიერთა ხელმძღვანელობით, მოახდინეს ნელამავალთა ორი სახეობის — Ramazzottius varieornatus-ისა და Hypsibius dujardini-ის გენების სეკვენსირება და შემდეგ, ის იმ სხვა ცხოველებისას შეადარეს, რომლებიც ყველაზე უფრო მეტად ჰგვანან ნელამავალებს. 

მილიმეტრამდე სიგრძის ნელამავალი, რომელსაც ასევე უწოდებენ წყლის დათვს ან ხავსის ღორს — მსოფლიოს ყველაზე გამძლე ცხოველის უპირობო კანდიდატია. 

მაგრამ ზომამ არ შეგაცბუნოთ. ახლახან მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ისინი მშვიდად იცეკვებენ ჩვენს ნარჩენებზე იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ჩვენს პლანეტას რაიმე ასტრონომიული აპოკალიფსი დაატყდება თავს. 

ნელამავალს შეუძლია გადაურჩეს როგორც +150°C ტემპერატურას, ისე აბსოლუტურ ნულ გრადუსს, იშიმშილოს ათ წელიწადს, დროებით სრულიად შეაჩეროს სასიცოცხლო ფუნქციები (ანაბიოზი) და დაელოდოს ხელსაყრელი გარემო პირობების აღდგენას. 

სხვა ჯგუფის მიერ ჩატარებულმა წინა კვლევამ აღმოაჩინა, რომ თითქმის სრულ გაუწყლოებასთან გაძლების უნარი შესაძლოა გამომდინარეობდეს ცილაზე დაფუძნებული „ბიომინისგან“, რომელიც მათ უჯრედულ სტრუქტურას წყლის დაბრუნებამდე ინარჩუნებს. 

იმის დასადგენად, თუ ზუსტად რომელი გენი შეიძლებოდა ყოფილიყო ჩართული ამ კომპლექსურ პროცესში, ახალ კვლევაში მეცნიერები შეეცადნენ დაედგინათ თუ რომელი გენები მუშაობდნენ ყველაზე მტკიცედ მაშინ, როდესაც წყლის დათვის ორი სახეობა სრულიად შრებოდა და შემდეგ, ხელახლა ტენიანდებოდა. 

როგორც მოსალოდნელი იყო, დნმ-ის აღდგენაში ჩართული აღმოჩნდა გამოხატულ გენთა დიდი პროპორცია — ფუნქცია, რომლის ამუშავებაც ასევე შესაძლებელია რადიაციის დიდი დოზის მიღების შემდეგ. 

აღმოჩნდა, რომ ჟანგვის საფრთხისგან დნმ-ს სხვა გენები ეხმარებოდა. 

სრული გენომების შედარებამ ასევე პასუხი გასცა კითხვას რომელიც დიდი ხნის მანძილზე იწვევდა კამათს ბიოლოგებს შორის — საგვარეულო ხის რომელ მონაკვეთში უნდა მოთავსებულიყვნენ ეს ქმნილებები? 

წყლის დათვები მიეკუთვნება საკუთარ ტიპს, რომელსაც ნელამავალებს უწოდებენ. 

ერთი მხრივ, სეგმენტირებული სხეული მათ ციცქნა მწერების იერს აძლევს, შესაბამისად, მათი შტო შესაძლოა მოთავსდეს კიბორჩხალებთან, ობობებთან და ბაღლინჯოებთან (ფეხსახსრიანები) ახლოს. 

აქვთ რვა ჯმუხი ფეხი და გრძელი სხეული, შესაბამისად, ასევე შესაძლებელია ონიქოფორების შორეულ ნათესავად მივიჩნიოთ. ეს უკანასკნელნი მუხლუხების ფორმის ცხოველები არიან, რომლებსაც ხავერდის ჭიებსაც უწოდებენ. 

გენეტიკური სინჯების საფუძველზე ჩატარებული წინა კვლევით დადგინდა კავშირი ნელამავალებსა და მრგვალ ჭიებს, ანუ ნემატოდებს შორის. 

ე. წ. HOX გენების დათვლის შედეგად გაირკვა, რომ ნელამავალს ხუთი ასეთი გენი აქვს, ნემატოდების ტიპის მსგავსად. 

მიუხედავად იმისა, რომ ეს ამ ორი ჯგუფის ახლო კავშირის ძლიერი მტკიცებულება სულაც არაა, მნიშვნელოვანი თანხვედრაა, რომ ეს გენები სხვა ცხოველთა უმეტესობასაც აქვს. 

ამ სუპერცხოველის ირგვლივ წარსულშიც მრავალი კვლევაა ჩატარებული. 

რამდენიმე წლის წინ, ერთ-ერთი კვლევის შედეგად დამტკიცდა, რომ ნელამავალთა გენომის უზარმაზარი ოდენობა, 17,5%, რაც დაახლოებით 6000 გენია — სხვა სახეობებისგანაა მოპარული. უმრავლესი მათგანი ბაქტერია და მიკრობია. 

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ყველას გვაქვს სხვა ორგანიზმებიდან გადმომხტარი რამდენიმე გენი, რასაც გენების ჰორიზონტალური ტრანსფერი ეწოდება, ამ ოდენობის უცხო გენების ტრანსფერი ნებისმიერი ცხოველისთვუს უზარმაზარია.  

ახალი კვლევის მიხედვით, შეგვიძლია გამოვრიცხოთ, რომ ნელამავალებს ფრანკენშტეინის მონსტრის გენომი აქვთ. 

მკვლევრებმა ვერ მიაგნეს ბაქტერიული დნმ-ის კვალს, რამაც აფიქრებინა, რომ წინა დასკვნა შესაძლოა გენებით დაბინძურებაზე ყოფილიყო დაფუძნებული. 

„უკვე ოცი წელია, მოჯადოებული ვარ ამ ციცქნა, საყვარელი ცხოველებით. მშვენიერია, რომ ბოლოსდაბოლოს უკვე გვაქვს მათი ნამდვილი გენომი და ვიწყებთ მათში გარკვევას“, — ამბობს ედინბურგის უნივერსიტეტის მკვლევარი მარკ ბლექსტერი. 

იმის აღმოჩენა, თუ როგორ აღიდგენენ ნელამავალნი თავიანთ დნმ-ს და იცავენ უჯრედებს სიცხისა და რადიაციისაგან, მნიშვნელოვნად გამოგვადგება ბიოტექნოლოგიებში. 

„ეს მხოლოდ დასაწყსია“, — ამბობს ბლექსტერი. 

„როცა უკვე გვაქვს დნმ-ის გეგმა, შეგვიძლია განვსაზღვროთ, როგორ უძლებენ ნელამავალნი ექსტრემალურ გარემოს და ალბათ, გამოვიყენოთ მათი სპეციალური ცილები ბიოტექნოლოგიასა და მედიცინაში“. 

კვლევა ჟურნალ PLOS-ში გამოქვეყნდა 

 მომზადებულია scimex.org-ისა და ScienceAlert-ის მიხედვით