აღმოჩენილია „ყინულის ბურთულა“ პლანეტა

ასტრონომებმა დედამიწის მასის მქონე ახალი პლანეტა აღმოაჩინეს, რომელიც თავისი დედა-ვარსკვლავის გარშემო იგივე მანძილზე მოძრაობს, რაზეც ჩვენ მზისგან. სავარაუდოდ, პლანეტა ზედმეტად ცივია იმისათვის, რათა მასზე სიცოცხლის რაიმე ისეთი ფორმა იყოს, რაც ჩვენ ვიცით; ამის მიზეზი კი ისაა, რომ მისი ვარსკვლავი ზედმეტად სუსტი და მკრთალია. მიუხედავად ამისა, აღმოჩენა საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან მეცნიერებს დამატებით ცნობებს აწვდის მზის სისტემის მიღმა არსებულ ამ ტიპის პლანეტათა შესახებ. 

„ეს „ყინულის ბურთულა“ პლანეტა ყველაზე დაბალმასიანია მათ შორის, რაც კი ასტრონომებს ოდესმე აღმოუჩენიათ მიკროლინზირების მეთოდით“, — ამბობს ჟურნალ Astrophysical Journal Letters-ში გამოქვეყნებული კვლევის ავტორი, NASA-ს მკვლევარი იოსი შვარცვალდი. 

მიკროლინზირების მეთოდი აადვილებს შორეული ობიექტების აღმოჩენას. იგი უკან, ფონზე მდებარე ვარსკვლავთა შუქს „ფლეშ-განათებასავით“ იყენებს. როდესაც ვარსკვლავი სხვა კაშკაშა, უკანა ფონზე მდებარე ვარსკვლავის წინ ჩაივლის, წინა პლანზე მდებარე ვარსკვლავის გრავიტაცია ფონური ვარსკვლავის სინათლეს აფოკუსებს, რის გამოც ის კიდევ უფრო კაშკაშად ჩანს. წინა პლანის ვარსკვლავის გარშენმო მოძრავი პლანეტა, ვარსკვლავის სიკაშკაშეში დამატებითი გამოსახულების მიზეზი ხდება. ამ შემთხვევაში, გამოსახულებამ მხოლოდ რამდენიმე საათს გასტანა. ამ მეთოდით აღმოჩენილია ყველაზე შორეული ეგზოპლანეტები. გარდა ამისა, მას შეუძლია გამოავლინოს დაბალმასიანი პლანეტები, რომლებიც დედა-ვარსკვლავისკან უფრო შორს მოძრაობენ, ვიდრე დედამიწა მზისგან. 

ახლად აღმოჩენილი პლანეტა, რომელსაც OGLE-2016-BLG-1195Lb უწოდეს, მეცნიერებს მნიშვნელოვნად დაეხმარება განსაზღვრონ პლანეტათა გადანაწილება ჩვენს გალაქტიკაში. მთავარი პასუხგაუცემელი კითხვა კი იმაში მდგომარეობს, არის თუ არა პლანეტათა ოდენობაში სხვაობა ირმის ნახტომის ცენტრალურ ამოზნექილობასა და დისკში — ამოზნექილობის გარშემო განრთხმულ ბრტყელ რეგიონში. OGLE-2016-BLG-1195Lb დისკში მდებარეობს, ისევე როგორც კიდევ ორი სხვა პლანეტა, რომლებიც წარსულში აღმოაჩინა NASA-ს სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა. 

„მიუხედავად იმისა, რომ მზის სისტემის მიღმა უკვე უამრავი პლანეტა გვაქვს აღმოჩენილი, სპიტცერს გალაქტიკის ამოზნექილობაში ძალიან ცოტა პლანეტა აქვს ნაპოვნი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის ცენტრისკენ შესაძლოა ბევრად ნაკლები პლანეტა იყოს, ვიდრე დისკში“, — ამბობს კვლევის ერთ-ერთი ავტორი ჯეობ ბრაიდენი. 

OGLE-2016-BLG-1195Lb-ს თითქმის დედამიწის მასა აქვს და თავის ვარსკვლავიდანაც იგივე მანძილითაა დაშორებული, რითაც ჩვენ მზისგან, მაგრამ მსგავსებათა ჩამონათვალი ალბათ აქ მთავრდება. 

OGLE-2016-BLG-1195Lb ჩვენგან 13 000 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს და იმდენად პატარა ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, რომ ასტრონომები არც იმაში არიან დარწმუნებული, არის თუ არა საერთოდ იგი ვარსკვლავი. 

შესაძლოა ის ყავისფერი ჯუჯა იყოს — ვარსკვლავის მსგავსი ობიექტი, რომლის ბირთვიც საკმარისად ცხელი არაა, რათა ბირთვული სინთეზის შედეგად ენერგია აწარმოოს. ამ განსაკუთრებული ვარსკვლავის მასა მზის მასის 7,8 პროცენტია. 

კიდევ ერთი მოსაზრების მიხედვით, შესაძლოა ის TRAPPIST-1-ის მსგავსი ულტრა-ცივი ჯუჯა ვარსკვლავი იყოს. როგორც რამდენიმე თვის წინ სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა აღმოაჩინა, TRAPPIST-1-ის გარშემო დედამიწის ზომის შვიდი პლანეტა ბრუნავს. შვიდივე პლანეტა ვარსკვლავთან იმაზე უფრო ახლოსაა, ვიდრე მერკური მზესთან; ყველა მათგანს აქვს თხევადი წყლის ქონის პოტენციალი. მაგრამ OGLE-2016-BLG-1195Lb სავარაუდოდ უკიდურესად ცივი უნდა იყოს, უფრო ცივი, ვიდრე პლუტონი. შესაბამისად, არსებობის შემთხვევაში, წყალი იქ გაყინული იქნება.  

მომზადებულია phys.org-ის მიხედვით