თეთრ ჯუჯა ვარსკვლავში გაზის სწრაფი ანთებები აღმოაჩინეს - პირველად ისტორიაში

პირველად ისტორიაში, ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა თეთრ ჯუჯა ბინარულ ვარსკვლავურ სისტემაში გაზის უკიდურესად სწრაფი ანთებები დააფიქსირეს. ეს გახლავთ მსგავს აქტივობაზე პირველი დაკვირვება, რომელიც მიუთითებს, რომ ჩვენი ამჟამინდელი გაგება ვარსკვლავთა მახასიათებლებისა და შესაძლებლობების შესახებ არასრულია.

ჯუჯა ახლისმსგავსი ვარსკვლავები (SS გედის მსგავსი ობიექტები, რომლებიც შეიცავს თეთრი ჯუჯას გარშემო მოძრავ მზის მსგავს ვარსკვლავს) ცნობილია თავიანთი განმეორებადი, დაბალდონიანი აფეთქებებით, მაგრამ აქამდე ჯერ არასდროს დაფიქსირებულა მათი ისეთი ქცევა, როგორიცაა სწრაფი აალებები. 

აღგზნებები მკვლევრებს აქამდეც აქვთ შემჩნეული თეთრ ჯუჯებში, ნეიტრონულ ვარსკვლავებში და სხვადასხვა გალაქტიკებში არსებულ უზარმაზარ შავ ხვრელებშიც კი. ასეთი ვარსკვლავები ძირითადად იკვებებიან თავიანთ კომპანიონი ვარსკვლავებით, შეზრდის გზით. ხანდახან, ეს ვარსკვლავები გაზის გარკვეულ ნაწილს ძლიერი ნაკადის სახით „ამოანთხევენ“, რომელიც ერთ, კონუსისმსგავს წვრილ ნაკადამდეა შემცირებული.

ვარსკვლავ SS გედზე ძირითადი დაკვირვება 2016 წლის თებერვალში მიმდინარეობდა და მაშინ, მისი აქტივობა ტიპურ აღგზნებად მიიჩნეს, თუმცა ტელესკოპით შემდგომმა ანალიზებმა დამაინტრიგებელი, სწრაფი ანთებები გამოავლინა. ყველაზე მომაჯადოებელი და მოულოდნელი ქცევა რადიოტალღის სიგრძეებში შენიშნეს აღგზნების დასასრულის დროს, როდესაც გამოვლინდა გიგანტური ანთება. იგი 15 წუთს გაგრძელდა და გააჩნდა მზის ანთებებზე მილიონჯერ მეტი ენერგია. ჯუჯა ახლისმსგავსი ვარსკვლავური სისტემების ანთებიდან ჩაწერილი რადიო-მონაცემების დონე უპრეცედენტოა.

ოქსფორდის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკის მკვლევარი, დოქტორი კუნალ მული, რომელიც აღნიშნულ კვლევას უძღვებოდა, ამბობს: „ასტროფიზიკის მრავალი მყარი კვლევა ეფუძნება SS გედის შესწავლას. ბოლო, სწრაფი რადიო-ანთებების გამოვლინება, განსაკუთრებით აღგზნების ბოლოს დაფიქსირებული კაშკაშა ანთება ზედმეტად უჩვეულოა და წარმოაჩენს, რომ შესაძლოა იქ ფიზიკის რაღაც ახალი კანონებიც კი მოქმედებდეს. ველოდით, რომ სხვადასხვა სახის ნელ ანთებებს ვნახავდით, მაგრამ ვიპოვეთ სწრაფი, კონუსის ფორმის აქტივობები და დავაფიქსირეთ უზარმაზარი მოცულობის ენერგიის გამოყოფა დროის ძალიან მცირე მონაკვეთში — ათ წუთში. მსგავსი რამ ჯერ არასოდეს შეგვინიშნავს ჯუჯა ახლისმსგავს სისტემებში“. 

„წინ წასაწევად, თეორეტიკოსებმა დამკვირვებლებთან ერთად უნდა იმუშაონ, რათა იპოვონ პასუხი კითხვაზე თუ რატომ ხდება ასეთი სწრაფი ანთებები ვარსკვლავ SS გედში. ჯუჯა სისტემებში გაზის შთანთქმისა და გამოყოფის რეალური გაგება და მსგავსი კვლევები შესაძლოა მოერგოს სხვა ასტროფიზიკურ სისტემებსაც“.

SS გედი ასი წლის წინ აღმოაჩინეს და ასტრონომებმა ფართოდაც შეისწავლეს. ვარსკვლავი კვლავ აგრძელებს ახალი ინფორმაციის მოწოდებას ჯუჯა ბინარულ სისტემებში მიმდინარე ფიზიკური პროცესების შესახებ, რისი მაგალითიცაა დოქტორ მულის ჯგუფის აღმოჩენა.

მომზადებულია phys.org-ის მიხედვით